Қазақстандағы мемлекеттік сатып алу: өтінімнен төлемге дейін

Сатып алуды іздеуге дейін нені дайындау керек

Өнім беруші ретінде дара кәсіпкер немесе заңды тұлға қатыса алады. Жекелеген сатып алуларда, егер рәсімнің нысанасы мен шарттары мүмкіндік берсе, жеке тұлғалардың да қатысуына жол беріледі. Тауарды тұрақты жеткізу, жұмыс орындау немесе қызмет көрсету үшін тіркелген ЖК не ЖШС арқылы жұмыс істеген ыңғайлы.

Порталда тіркелмес бұрын таңдалған қызмет түрлерінің болашақ шарттарға сәйкес келетінін тексеру қажет. Егер жұмысқа лицензия, рұқсат немесе қызметтің басталғаны туралы хабарлама керек болса, оларды алдын ала рәсімдеген жөн. Өтінім берілгеннен кейін жетіспейтін құжатты түсіндірме хатпен алмастыру мүмкін емес.

Жұмысты бастау үшін мыналар қажет:

• басшының немесе уәкілетті қызметкердің қолданыстағы электрондық цифрлық қолтаңбасы;
• орнатылған және жаңартылған NCALayer бағдарламасы;
• банктік шот және бизнестің дұрыс деректемелері;
• өзекті байланыс деректері;
• таңдалған бағыт үшін қажет болса, біліктілікті, лицензияны, тәжірибені және ресурстарды растайтын құжаттар.

Үлгілік құжаттарға арналған жеке папканы бірден ашқан дұрыс. Онда техникалық паспорттарды, сертификаттарды, қызметкерлер туралы мәліметтерді, жабдықты жалдау шарттарын және орындалған жобалар жөніндегі құжаттарды сақтауға болады. Дегенмен әр өтінімнің алдында құжаттардың жарамдылық мерзімі мен нақты сатып алу талаптарына сәйкестігін қайта тексеру керек.

Мемлекеттік сатып алу порталында қалай тіркелуге болады

Өнім берушінің жұмысы мемлекеттік сатып алу веб-порталы арқылы жүргізіледі. Алдымен пайдаланушы тіркеледі, содан кейін оның есептік жазбасына қатысушы — ЖК, ЖШС немесе басқа ұйым қосылады. Жүйеге кіру, келісімдерге қол қою және құжаттарды жіберу ЭЦҚ көмегімен орындалады.

Қатысушыны қосқаннан кейін профильдегі атауды, ЖСН немесе БСН-ды, заңды мекенжайды, банктік деректемелерді, электрондық поштаны және қызметкерлердің өкілеттіктерін тексеру қажет. Деректемедегі қате шарт жасасу немесе ақша аудару кезінде ғана анықталуы мүмкін, сондықтан тексеруді жеңіске жеткенге дейін кейінге қалдырмаған дұрыс.

Өтінімдер мен баға ұсыныстарын беру және шарттарға қол қою үшін әлеуетті өнім берушіге, әдетте, порталға ақылы қолжетімділік қажет. Тариф қатысу жоспарланған сатып алулардың шекті сомасына қарай таңдалады. Қолжетімділік тиісті күнтізбелік жылдың соңына дейін әрекет етеді, сондықтан төлем жасамас бұрын порталда көрсетілген қолданыстағы тарифтер мен шарттарды тексеру керек.

Сәйкес сатып алуды қалай тауып, талаптарын тексеруге болады

Жаңадан бастаған өнім берушіге ең ірі шарттан емес, өз қаражаты немесе алдын ала расталған ресурстары есебінен орындай алатын сатып алудан бастаған дұрыс. Бәсекенің аз болуы немесе бастапқы бағаның жоғары болуы лотты өздігінен тиімді етпейді.

Сатып алуды тауардың немесе қызметтің атауы, сатып алу нысанасының коды, өңір, тапсырыс беруші, өткізу тәсілі және өтінім қабылдау мерзімі бойынша іздеуге болады. Табылған лотты хабарландырумен, техникалық ерекшелікпен, шарт жобасымен және қосымшаларымен бірге қарау қажет.

Қатысуға дейін мына мәселелерді анықтау керек:

• нақты не жеткізу немесе орындау қажет, оның көлемі мен сипаттамалары қандай;
• балама тауарларға рұқсат етіле ме және олар қандай өлшемдер бойынша салыстырылады;
• орындау орны қайда және жеткізу, түсіру, монтаждау немесе оқыту шығындарын кім төлейді;
• жеткізу мерзімі қандай және ол жұмыс күнімен бе, әлде күнтізбелік күнмен бе есептеледі;
• аванс, өтінімді қамтамасыз ету және шарттың орындалуын қамтамасыз ету қарастырылған ба;
• қандай растаушы құжаттар, мамандар, жабдықтар, лицензиялар немесе сертификаттар талап етіледі;
• қабылдау қалай өтеді және шарт бойынша төлем қай мерзімде жасалады.

Тексеруден кейін екі сұраққа нақты жауап болуы тиіс: компания барлық талапты орындай ала ма және шығындарды есептегенде шарттан пайда қала ма? Маңызды талап түсініксіз жазылса, болжамға сүйеніп есеп жасағаннан гөрі белгіленген мерзімде түсіндірме сұрауын жіберген дұрыс.

Жасырын шығынға ұшырамай бағаны қалай есептеуге болады

Өтінім бағасы тауарды сатып алу немесе еңбекақы шығынын ғана жаппауы керек. Есепке жеткізу, қаптау, тиеу, сақтау, монтаждау, іссапар, салықтар, міндетті төлемдер, банк шығындары және шартты ықтимал қамтамасыз ету сомасы енгізіледі. Егер өнім импортталса, валюта бағамын, кедендік төлемдерді және логистикаға қажет уақыт қорын да ескеру қажет.

Жұмыс формуласы мынадай:

Ұсыныс бағасы = тікелей шығындар + ілеспе шығындар + салықтар + тәуекел қоры + пайда.

Тәуекел қоры негізсіз үстемеақыға айналмауы керек. Ол тасымал құнының өсуі, сатып алу бағасының өзгеруі, қосымша қаптама немесе мамандардың қайта баруы сияқты нақты тәуекелдерге сүйеніп есептеледі. Сонымен бірге нақты рәсімнің қағидаларында демпингтік баға, шартты жеңілдіктер және бағалаудың басқа тетіктері қолданылуы мүмкін. Сондықтан өз ұсынысыңызды тек бөлінген бюджетпен салыстыру жеткіліксіз.

Айналым қаражатына ерекше назар аудару қажет. Тіпті пайдалы шарттың өзі кассалық алшақтық тудыруы мүмкін: өнім беруші алдымен тауар сатып алып, жеткізу ақысын төлейді, ал ақшаны қабылдау мен құжаттарды рәсімдеуден кейін ғана алады. Өтінім бермес бұрын шарттың қандай қаражат есебінен орындалатынын анықтап алу керек.

Өтінім беру кезінде қол қоюға дейін не тексеріледі

Өтінімнің құрамы сатып алу тәсіліне байланысты. Баға ұсыныстарын сұратуда негізгі назар бағаға және белгіленген талаптарға сәйкестікке аударылады. Конкурста техникалық ерекшелік, біліктілік, тәжірибе, материалдық және еңбек ресурстары бағалануы мүмкін. Портал кейбір мәліметті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алса да, бұл өнім берушіні толтырылған өтінімді тексеру міндетінен босатпайды.

Дайындықтан төлемге дейінгі жалпы жолды былай көрсетуге болады:

Өтінімді соңғы минуттарда аяқтамаған дұрыс. ЭЦҚ сертификатының мерзімі бітуі, NCALayer ақауы, файлдың баяу жүктелуі немесе анықталған қатені түзету қажеттілігі өтінім беруге кедергі келтіруі мүмкін. Қол қойғаннан кейін өтінімнің шынымен жіберілгенін және қажетті мәртебе алғанын тексеру қажет.

Жеңімпаз анықталғаннан кейін не болады

Сатып алуда жеңіске жету шарттың жасалғанын білдірмейді. Өнім беруші жеке кабинеттегі хабарламаларды қадағалап, жобаны уақытында келісіп, оған ЭЦҚ-мен қол қоюы керек. Егер шарттың орындалуын қамтамасыз ету көзделсе, ол белгіленген мөлшерде және қолайлы нысанда енгізіледі. Нақты талаптар шарт жобасы мен белгілі бір сатып алудың құжаттарынан алынады.

Қол қоюға дейін шартты өтініммен тағы бір рет салыстыру қажет. Сатып алу нысанасы, сома, орындау орны, кесте, қабылдау тәртібі, кепілдік міндеттемелер, тараптардың жауапкершілігі және төлем шарттары тексеріледі. Егер компанияның нақты мүмкіндіктері өтінім берілгеннен кейін өзгерсе, мәселені елемеу қауіпті: шарттан бас тарту немесе оны тиісінше орындамау қаржылық шығындарға және заңда көзделген өзге салдарға әкелуі мүмкін.

Шартты қалай орындап, төлем алуға болады

Шарт пен техникалық ерекшелікте көрсетілген тауарды ғана жеткізіп, дәл сол жұмысты орындап немесе сол қызметті көрсету қажет. Тапсырыс берушінің жекелеген қызметкерімен жасалған ауызша келісім белгіленген тәртіппен рәсімделген қосымша келісімді алмастырмайды.

Тауарлар үшін жүкқұжаттарды, шығу тегі туралы құжаттарды, сертификаттарды, паспорттарды және кепілдік құжаттарын, егер олар шарттарда көзделсе, алдын ала дайындайды. Жұмыстар мен қызметтер бойынша есептер, есептеулер, фотосуреттер, ведомостар және нәтижені растайтын басқа материалдар жиналады. Қажетті құжаттар жиынтығы сатып алу нысанасы мен шартқа байланысты.

Міндеттемелерді орындағаннан кейін өнім беруші порталда орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің немесе тауарды қабылдап алу-берудің электрондық актісін жасайды. Тапсырыс беруші нәтижені тексеріп, актіні бекітеді немесе бас тарту себебін көрсетіп қайтарады. Егер салық қағидалары бойынша электрондық шот-фактура жазу міндетті болса, ол тиісті ақпараттық жүйеде рәсімделеді.

Төлем, әдетте, нақты жеткізу күніне емес, шарт талаптарының орындалуына және құжаттардың дұрыс рәсімделуіне байланысты. Сондықтан өнім беруші мыналарды бақылауы керек:

• электрондық актінің мәртебесін;
• тапсырыс берушінің ескертулерін және оларды түзету мерзімін;
• аванс, тұрақсыздық айыбы немесе ішінара орындау ескерілген соманың дұрыстығын;
• жүкқұжаттар мен салық құжаттарының рәсімделуін;
• шартта көрсетілген төлем мерзімін.

Мерзім өтіп кетсе, алдымен тапсырыс берушінің актіні бекіткеніне және құжаттардың толық жиынтығын алғанына көз жеткізу қажет. Содан кейін шартқа, қабылдау күніне және төлем мерзімінің басталғанына сілтеме жасап ресми өтініш жіберуге болады. Хат алмасу мен міндеттеменің орындалғанын растайтын материалдарды барлық есеп айырысу аяқталғанға дейін сақтау керек.

Алғашқы сатып алулардағы тәуекелді қалай азайтуға болады

Алғашқы шартты сынақ өтінімі емес, толыққанды коммерциялық жоба ретінде бағалаған дұрыс. Тым төмен бағамен жеңіске жету, уақыт қорының болмауы немесе дайындалмаған құжаттар қатысудан бас тартқаннан да көп мәселе туғызуы мүмкін.

Жаңадан бастаған өнім беруші үшін қауіпсіз тәсіл — түсінікті сатып алу нысанасын таңдау, тауардың немесе ресурстардың бар-жоғын тексеру, ақша ағынын есептеу және өтінімге, шартқа, орындауға әрі құжаттарға жауапты адамдарды алдын ала белгілеу. Әр рәсімнен кейін өтінімнің неге жіберілгенін, қабылданбағанын немесе жеңбегенін талдап отырған пайдалы. Мұндай талдау біртіндеп баға, тапсырыс беруші талаптары және жиі кездесетін қателер туралы жеке база қалыптастырады.

Мемлекеттік сатып алуда өтінімді көп берген емес, орындай алатын шарттарды дұрыс таңдайтын өнім беруші ұтады. Құжаттарды мұқият тексеру, шынайы баға және әр мерзімді бақылау хабарландырудан төлемге дейінгі жолды артық шығынсыз өтуге көмектеседі.